Executieve functies

Wat ouders moeten weten

Als ouder zie je het misschien dagelijks gebeuren. Je kind weet wat er moet gebeuren, maar het lukt toch niet. Opruimen eindigt in tranen, huiswerk duurt eindeloos of een kleine verandering zorgt voor een grote boosheid. Dat kan frustrerend zijn – voor je kind én voor jou.

Vaak hebben dit soort situaties te maken met de executieve functies.

Wat zijn executieve functies?

Executieve functies zijn de regelfuncties van het brein. Ze helpen je kind om gedrag, emoties en gedachten te sturen. Je kunt ze vergelijken met een verkeersleider: hij zorgt ervoor dat alles in goede banen loopt.

Dankzij executieve functies kan je kind onder andere:

• beginnen aan een taak

• zich concentreren

• plannen en organiseren

• omgaan met veranderingen

• impulsen remmen

• emoties reguleren

Als deze functies nog niet (goed) ontwikkeld zijn, loopt je kind vast – ook al wil het graag zijn best doen.

Executieve functies ontwikkelen zich langzaam

Belangrijk om te weten: executieve functies zijn nog volop in ontwikkeling bij kinderen. Sterker nog, ze rijpen door tot in de jongvolwassenheid (ongeveer tot 25 jaar).

Dat betekent dat het heel normaal is dat kinderen:

• hulp nodig hebben bij plannen

• snel afgeleid zijn

• moeite hebben met starten

• heftig reageren op emoties

Bij sommige kinderen verloopt deze ontwikkeling trager of anders. Dat zien we bijvoorbeeld bij ADHD, autisme, hoogsensitiviteit, leerproblemen of na stressvolle gebeurtenissen. Dit is geen onwil of luiheid, maar een kwestie van ontwikkeling.

Veelvoorkomende executieve functies

Een paar belangrijke functies uitgelegd in oudertaal:

WerkgeheugenInformatie onthouden terwijl je bezig bent. Bijvoorbeeld meerdere instructies tegelijk volgen.

Inhibitie (impulscontrole)Eerst nadenken en dan doen. Wachten op je beurt of niet meteen boos reageren.

Plannen en organiserenOverzicht houden, stappen bedenken en spullen bij elkaar houden.

TaakinitiatieAan iets beginnen, ook als het moeilijk of niet leuk is.

EmotieregulatieGevoelens herkennen en ermee omgaan zonder overspoeld te raken.

Hoe kun je je kind helpen?

Je kunt de executieve functies van je kind niet forceren, maar wel ondersteunen. Kleine aanpassingen maken vaak een groot verschil:

• Maak verwachtingen zichtbaar (dagplanning, stappenplan, pictogrammen)

• Geef korte en duidelijke instructies

• Help met starten (“Zullen we samen beginnen?”)

• Werk met vaste routines

• Benoem wat goed gaat, niet alleen wat misloopt

• Blijf rustig – jouw regulatie helpt die van je kind

Zie jezelf als het “extra brein” van je kind, totdat het dat zelf steeds beter kan.

Tot slot

Als een kind vastloopt, is dat geen teken van onwil, maar van onmacht. Door anders te kijken naar gedrag en te begrijpen wat er achter schuilgaat, ontstaat er meer rust in je kind én in het gezin.

Executieve functies groeien met tijd, oefening en ondersteuning. En jouw begrip en nabijheid spelen daarin een grotere rol dan je denkt ❤️ Wil je hier meer over leren, volg dan mijn webinar of training over executieve functies.